ارزهای دیجیتال؛ سکه یا سراب

ارزهای دیجیتال؛ سکه یا سراب

محمدرضا محمدی*

 

فضای مجازی در بسیاری از کشورهای جهان و از جمله جامعه ما تحولات شگرفی را در عرصه های مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی رقم زده است و با استقبال عمومی مردم مواجه شده و به همین دلیل هر روز طرفداران بی شماری از سراسر جهان، در این فضا به کنشگری و تبادل اطلاعات و کسب و کار مجازی روی می آورند. استفاده از این قابلیت در جامعه ی ما نیز محدود به استفاده از شبکه های اجتماعی وپیام رسان ها نبوده لذا امروزه طیف گسترده ای از فعالیت های نرم افزاری و سخت افزاری را در حوزه های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شاهد هستیم؛ به گونه ای که گاهی تداوم فعالیت در این گونه شبکه ها علاوه بر خدشه دار کردن روابط دولت و مردم، چالشی اساسی برای امنیت جامعه محسوب می شود و برخی اوقات نیز  مسئولان را مجبور به ایجاد محدودیت برای  برخی پیام رسان های اجتماعی مانند تلگرام  کرده است. اما آنچه که امروز دولت با  آن مواجه هست و می بایست به طور شفاف و سریع در مورد آن تصمیم گیری و اظهار نظر کند فعالیت های گسترده اقتصادی در عرصه فضای مجازی مانند ارزهای دیجیتال با نام های مختلفی چون بیت کوین و… در این فضا است. باید اذعان نمود که بسترهای نوین فناوری، زمینه­ی خوبی را برای ایجاد اشتغال برای فارغ التحصیلان دانشگاهها و خیل عظیمی از بیکاران در قالب  استارت آپ ها فراهم نموده و اخیرا نیز با تحولات بازار ارز و سکه و نیز شرایط تحریم اقتصادی، خرید و فروش ارز دیجیتال، بویژه بیت کوین از سوی مردم رونق گرفته است. تراکنش های شبکه ی بیت کوین به صورت همتا به همتا و بدون نیاز به واسطه ها انجام می شود. این بدان معناست که برای انجام تراکنش ها نیاز به نهاد های متمرکزی مانند بانک یا موسسات دیگر نیست. از آنجایی که بیت کوین ارزی غیر متمرکز است، تحت تسلط هیچ بانک مرکزی یا نهاد دولتی نیست؛ به این معنی که افراد می‌توانند بدون واسطه در آن با تبادل ارزی مبادرت کنند. بخشی از جذابیت بیت کوین به همین دلیل است. علاوه بر این، ارزهای دیجیتال تحت بستری به اسم بلاک چین قرار دارند؛ بلاک چین یک دفتر کل دیجیتالی است که نمی‌تواند تغییر کند و لذا همه­ی معاملات، مدارک وام‌ها یا تاریخچه­ی دارایی‌ها در آن ثبت می‌شود که مهم‌ترین و مفیدترین جنبه­ی قلمرو ارزهای دیجیتال محسوب می‌شود. بازارهای مالی سنتی با عواملی مثل عرضه و تقاضا و همچنین اطلاعاتی مانند اینکه چه کسی مالک یک دارایی است و یا چه کسی می خواهد این دارایی را خریداری کند، تغییر می کند. از این موضوع با عنوان شفافیت بازارهای سنتی یاد می شود، زیرا معامله گران و بازرسان می توانند از انجام شدن معاملات اطمینان حاصل کنند. این راه در بیت کوین متفاوت است؛ بیت کوین در عین شفافیت، بسیار ناشناس است.از این جهت گفته می شود توسط نهادهای اطلاعاتی آمریکا و چند کشور طراحی شده و لذا این ارز سایه ی دلار و یا دلار دوم قلمداد می شود.

اینکه این تا چه اندازه بازارهای مجازی مانند بیت کوین و … در کشور ما قابل اعتماد است هنوز نظر مسئولان در این خصوص شفاف و مشخص نبوده و صرفا به انذار کاربران بسنده شده و لذا این تضاد کاملا آشکار است؛ در همین خصوص، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات معتقد است که “بیت کوین ( ارزهای دیجیتال ) آینده پرداخت کشور را متحول می کند و این موضوع در کشور تنها در مرحله­ی مطالعات اولیه است” .در حالی که نظر ریس پلیس فتا چیز دیگری ست. از نظر این نهاد نظارتی، بیت‌کوین و سایر پول‌های مجازی چون هیچ عقبه‌ای ندارد و عمدتاً محصول سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا بوده که به‌دنبال بالا بردن تراز مالی خودشان هستند برای کشور تهدیدی بر شمرده می شود. این سر درگمی در بین اقتصاددانان و حتی کار آفرینان بزرگ نیز دیده می شود. میلتون فریدمن ،اقتصاددان و برنده جایزه نوبل معتقد است: “اینترنت یکی از نیروهای اصلی در کاهش نقش دولت است. از نظر او یکی از چیزهایی که در نظر گرفته نمی‌شود اما به زودی توسعه خواهد یافت، پول الکترونیکی قابل اعتماد است.رابرت شیلر، برنده نوبل اقتصاد اعتقاد دارد: “حباب بیت کوین به معنای فرارسیدن زمان ترکیدن و از بین رفتن این ارز دیجیتالی نیست بلکه  بیت کوین نمونه دیگری از رفتار مدگرایانه‌ انسان است؛ چراکه در حال حاضر خرید آن هزینه زیادی می‌طلبد بیت کوین فراتر از شایستگی ایده‌ اولیه آنها پیشروی کرده است که نشانگر وجود ردپاهایی جز جامعه دانشمندان علوم کامپیوتر در این بازار است”. بر خلاف نظر آنها ، کریستین لاگارد ، رئیس صندوق بین‌المللی پول بر این باور است که “بیت کوین فقط هدر رفت انرژی است.در صورتی‌ که تولید بیت کوین و سایر ارزهای رمزنگار با این روند پیش رود، مقدار انرژی برای تولید آنها معادل انرژی مورد نیاز یک کشور بزرگ مانند آرژانتین در سال خواهد بود”. دیمیتری مدودف نخست وزیر روسیه نیز در این خصوص اظهار نظر کرده است: “حوزه ای در فضای سایبری وجود دارد که بازرسان قانونی باید به آن توجه ویژه ای داشته باشند منظور من کسب و کار و تجارت های آنلاین است. این فعالیت های آنلاین به شدت در حال توسعه و گسترش است و قانون باید نقش خود را ایفا کند. نمونه های بسیاری از این ها وجود دارد، از این موارد می توان به فناوری های فعال بلاک چینی اشاره کرد این فناوری ها که قرارداد های هوشمند نامیده می شوند امکان ایجاد سازمان های مستقل و جدا از دولت را فراهم می کنند چنین سیستم هایی حیات خودشان را خودشان تامین می کنند که ورای قوانین نوشته شده امروزی است این پدیده چالش جالبی را برای وکلای قانونی به وجود آورده است”. بنا براین می توان گفت ارز دیجیتال یک فن آوری جدید است و مفهوم کار و ارزش آفرینی که پشتوانه پول است را به روش رسمی و ریاضی پیاده سازی کرده است و مثل پول کاغذی نیست که بشه یک ساعته اسکناس چاپ کرد و روانه بازار کرد. امروزه قدرت دولت ها به توانایی سازگار شدنشان با فناوری های جدید است و مثل سابق نیست که تعیین کننده امورات، دولت ها باشند. دیر یا زود همه دولت ها مجبور به پذیرش و سازگاری خود با این فناوری های جدید خواهند بود چرا که ضریب نفوذ ارزهای دیجیتال در جوامع و معاملات جهانی به شکل چشمگیری در حال افزایش هست و بسیاری از شرکت های بزرگ دنیا دروازه پرداخت خود را به ارزهای دیجیتال مجهز کرده اند. نفوذپذیری یک فناوری در جوامع جای هرگونه مباحث تئوری و نظریه پردازی و برخورد احساسی را می گیرد و علت اینکه هنوز دولت ها قادر به تصمیم گیری و اظهار نظر صریح نیستند  به خاطر عدم توانایی در درک صحیح و درست این فناوری توسط آنهاست و اکثر آنها در حال مطالعه و بررسی این فناوری هستند اظهار نظر مراجع رسمی در کشور ما نیز موید این امر است. با توجه به اینکه گسترش خرید و فروش این قبیل ارزها خارج از اراده و توان دولت هاست ضروری است تا در اولین فرصت، نهادهای متولی امر تصمیم درستی اتخاذ نمایند و مانند سایر کشورها مثل روسیه و چین به تولید ارزهای دیجیتال ملی اقدام نمایند و چنانچه تدابیر مناسبی و بموقعی اندیشیده نشود، بدلیل پیچیدگی های این ارزها، باید شاهد تلاطمات اقتصادی دیگری هم از این نوع در کشور شاهد باشیم.

 

*دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه (پژوهشگر موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی)

*یادداشت مذکور نظر نویسنده آن است و بیانگر موضع رسمی موسسه نیست.