انسان شناسی زیستی مطالعه خصوصیات زیستی و بدنی، تکامل و تطور انسان و اختلافات زیستی موجود میان انسان‌هاست. این علم به مطالعه منشاء تغییرات و تفاوت‌های موجود میان افراد یک گروه از یک طرف و میان گروه‌ها و جمعیت‌های مختلف انسانی از طرف دیگر می‌پردازد. البته تغییراتی در گذشته و در مدتی نسبتا طولانی در انسان بوجود آمده است به وسیله دیرینه‌شناسی و تکامل بررسی می‌شود. باید توجه داشت که تغییرات انسانی هرچند کند، پیوسته ادامه دارد. در انسان‌شناسی زیستی مطالعه اختلافات موجود میان انسان‌ها با توجه به «رشد و نمو» و اختلافات تشریحی امری ضروری است و مقایسه وضع فیزیولوژیک، متابولیک و بیو شیمیک بدن در گروه‌های مختلف انسانی نیز انجام می‌شود.

امروزه انسان‌شناسی در بعد زیستی آن و با همه‌ی نشیب و فرازهایش در طی زمان و نیز با توجه به گذشته تاریخی آن و با بهره‌وری از همه‌ی اندوخته‌های دانش بشری به کشف انسان می‌پردازد، که عالمان علوم پزشکی به همان اندازه به انسان‌شناسی تشریحی و پدیده‌های بیولوژیک آن علاقه نشان می‌دهد که دیرینه‌شناسان در آگاهی از سنگواره‌های هزاران سال پیش وی در دل خاک. آنچه از اهمیت والایی برخوردار است.

شناخت رویدادی زیستی انسان و ارتباط مداومش با پدیده‌های جمعیتی، ژنتیکی، کاهش یا افزایش گروه‌های انسانی در چهار گوشه‌ی خاک، کشف دلایل مرگ و میر، تولد و ازدواج در یک بعد زمانی مختلف و آگاهی از مساله‌ای مهم و شاخصی عمده به نام میراث‌های ژنتیکی والدین، تعویض مخزن ژن از طریق مهاجرت‌های قومی و ازدواج‌های خویشاوندی و تشکیل گروه‌های ایزوله و جدامانده از خط سیر تمدن تکنیکی است. بدین گونه اجزاء این علم با نظمی هماهنگ از هم جدا می‌شوند و هر نظامی با نوعی پیوستگی با نظام دیگر و در دوایر جداگانه‌ای که نقبی به زیست انسان دارد، قرار می‌گیرد. چنین است که امروزه از انسان‌شناسی ژنتیک گرفته تا بیماری‌شناسی، از خصو صیات جسمانی و زیستی تا تعیین شاخص‌های دقیق اندازه‌گیری در وضعیت‌های مختلف انسان، از دیرینه‌شناسی انسانی تا جمعیت‌شناسی انسانی، از اکولوژی انسانی تا استخوان‌شناسی، همه و همه در قلمرو علم انسان‌شناسی زیستی جای دارند. انسان‌شناسی زیستی دامنه وسیعی از مطالعات را شامل می‌شود که بعد کاربردی یافته‌های انسان‌شناسی زیستی در پزشکی قانونی، برنامه‌های بهداشتی و حتی برای طرح اندازه‌گیری‌های مختلف وسایل راحتی انسان مثل اتومبیل و هواپیما داده‌های انسان‌شناسی زیستی را به کار می‌گیرند. در پایان می‌توان اینگونه به اتمام رساند که این علم فرهنگ، انسان و محیط پیرامون را کنکاش می‌کند.

تاریخچه بخش انسان‌شناسی زیستی از زبان دکتر عسکری خانقاه (موسس)

در سال ۱۳۷۹ در راستای همکاری‌های بین المللی دانشگاهی جهت افتتاح لابراتوار انسان‌شناسی زیستی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برنامه‌ریزی علمی دقیقی صورت گرفت. برای پیشبرد کار و جلب همکاری پژوهشگران CNRS در زمینه انسان‌شناسی زیستی، به ویژه پژوهش در قلمرو دیرینه‌شناسی انسانی و محیط‌شناسی انسانی و نیز موضوعات بیومتری انسانی و انسان‌سنجی و ژنتیک جماعات انسانی، انجام یک سفر علمی به پاریس اجتناب‌ناپذیر بود. در بازدید از لابراتوار انسان‌شناسی زیستی، در مرکز ملی مطالعات علمی فرانسه نظر مسئول آن، خانم دکتر ژوئل لامبلان و دیگر اعضا و پژوهشگران آن برای همکاری علمی با دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران جلب شد. البته این امر مسبوق به سابقه است. لازم به ذکر است که دکتر عسکری خانقاه با مسوولان بخش‌های مختلف مطالعات انسان‌شناسی در پاریس ارتباط علمی دارد و پیش از این برخی از پژوهشگران CNRS  را همچون استاد «ژان لویی سر» ، استاد لوسین ژاکوبی و استاد پیر رب به کشورمان دعوت کرده بودند. این بار نیز پژوهشگران  CNRS  با انجام یک کار میدانی و نیز تدریس در زمینه انسان‌شناسی زیستی موافقت کردند. با همت رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران قرار بر این شد که تعدادی از پژوهشگران مرکز برای انجام کارهای میدانی مقدماتی طرح انسان‌شناسی زیستی به ایران بیایند.

در گام نخست دکتر ژیل بریون و دکتر والری زیتون عازم ایران شدند. هدف آن دو شناسایی بیشتر مکان‌های تحقیق برای کاوش‌های دیرینه انسان‌شناسی و محیط‌شناسی انسانی بود. همچنین یک گروه از پژوهشگران طرح انسان‌شناسی زیستی به همراه این دو دانشمند سفری دو هفته ایی به کاشان و اطراف آن داشتند. در این دو هفته پژوهشگران کشورمان تعیین محل تحقیق و شیوه‌های کار را از استادان فرانسوی آموختند، در عین حال مقدمات مطالعه بعدی نیز فراهم آمد. بر اساس آمادگی به دست آمده در سفر دوم هیات فرانسوی، پژوهشگران دو کشور، بار دیگر به دماوند و یزد عزیمت کردند. این بار بررسی‌های جنبی بیش‌تری در خصوص مناطق دیرینه و دوران‌های مختلف زمین‌شناسی و زیستی صورت گرفت. هدف آن بود که دریابیم کدام یک از مناطق کشورمان برای یافتن سنگواره‌های انسان، حیوانات و احتمالا اشیا مورد استفاده در کانون‌های خانوادگی در عصر پارینه سنگی مناسب‌تر است. در پرتو این تلاش و مباحثات علمی پیرامون آن پژوهشگران طرح انسان‌شناسی زیستی در ایران از بسیاری از فنون کار و نحوه برخورد با اشیاء و زمین آشنا شدند. شناسایی محوطه‌های آچونک- مغانک و گرمرود حاصل پیمایش‌های پژوهشگران بوده است در این میان محوطه گرمرود مورد کاوش قرار گرفت و مواد باستانی بسیاری از محوطه‌های نام برده بدست آمد و مطالعه و بررسی شد. حاصل این فعالیت‌ها در قالب چندین مقاله و کتابی تحت عنوان “گرمرود پناهگاه شکار در ایران ، دیرینه سنگی فوقانی” منتشر شد. برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی و تربیت دانشجویان از جمله اهداف این طرح و تعامل علمی بوده که تاکنون به یاری خداوند متعال ادامه یافته است.

مدیر گروه: دکتر عسکری خانقاه

ایمیل مدیر گروه: asgari.khaneghah@yahoo.com

دبیرگروه: دکتر منیژه نوری رج

ایمیل دبیر گروه: nouriraj@yahoo.com