ایده ایجاد بخش جامعه شناسی اسلام در موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران؛‌بیشتر ناشی از اهمیتی است که دانش های جامعه شناسی و اسلام شناسی برای فهم تخصصی و شناخت علمی پیوند دوسویه زیست جهان غربی و زیست جهان اسلامی وتبعات مثبت و منفی محتمل الوقوع آن دارند. اهمیت دیگری که این ایده دارد به این موضوع بر می‌گردد که اکنون هم جهان اسلام و هم جهان غرب، به نمایندگی از دو تیپ فرهنگی تمدنی پر پیشینه ،‌برای یک دیگر به مساله‌ای برای سیاست‌گذاری و مضمونی برای کاوش علمی تبدیل شده‌اند . از این جهت نیز ‌ضروت مطالعه این واقعیت از منظر جامعه شناسی دین ،‌که دانشی مناسب وکارامد برای تحقق چنین هدفی است ،‌پیش و بیش از گذشته مهم قلمداد می شود. به همین منوال نقش ،‌جایگاه ،‌کارکرد و ارتباط زیست جهان مسلمانان در فرایند جهانی شدن و مواجهه با روندهای منتج از ان ، بویژه محلی شدن ، جهانی محلی شدن ، غربی شدن و مانند آن قابل تامل و دقت نظر علمی هستند. بنابراین اهمیت تاثرگذار و سرنوشت ساز چنین واقعیت‌های جامعه شناختی و دینی در نسبت با جهان اسلام و جهان غرب نمی تواند از منظر موشکافانه جامعه شناسی و تخصص‌ها و رشته‌های متنوع آن نادیده گرفته شود. مجموع این دغدغه‌های نظری و کاربردی و به علاوه خلأ‌های مطالعاتی و تحقیقاتی آن در ایران  در این زمینه منجر به این ایده شد که بهترین و مناسب ترین ابزار علمی و دانشگاهی برای تحقق اهداف مزبور تدوین یک دستور کار پژوهشی مستمر تحت عنوان ایجاد بخش جامعه شناسی دین (با تأکید بر دین اسلام ) در این موسسه است .
از این رو در حال حاضر چند برنامه مطالعاتی و تحقیقاتی محوری در بخش جامعه شناسی دین تعریف شده است:
۱٫ تحول اجتماعی در جهان اسلام ( با رویکرد جامعه شناسی تاریخی )؛
۲٫ جهانی شدن و جهان اسلام ( با رویکرد جامعه شناسی سیاست فرهنگی )؛
۳٫ دین و زندگی روزمره در جهان اسلام ( با رویکرد جامعه شناسی دین و مطالعات فرهنگی)؛
۴٫ جهان اسلام و علوم انسانی اجتماعی مدرن ( با رویکرد فلسفه و تاریخ علم ؛ جامعه شناسی های شناخت و علم ؛ فلسفه علوم اجتماعی )؛
۵٫ فقه اسلامی و شیعی و جامعه( با رویکرد جامعه شناسی دین و جامعه شناسی فقه )؛
۶٫ اسلام و مفاهیم و سازه های اجتماعی( با رویکرد جامعه شناسی شناخت و دین )‌.
 
در این بخش چند وظیفه اصلی نیز دیده شده است :
۱٫ انجام طرح‌های پژوهشی؛
‌۲٫ برگزاری نشست‌های تخصصی؛
۳٫ تالیف کتاب‌های علمی؛‌
۴٫ انتشار ژورنال تخصصی.
 
اعضای اصلی این بخش عبارتند از :
۱٫ دکتر سید ضیاِء هاشمی (‌ریاست موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی )‌؛
۲٫ دکتر محمد رضا جوادی یگانه (‌دانشیار جامعه شناسی دانشگاه تهران )‌؛
۳٫ دکتر غلامرضا غفاری( ‌دانشیار جامعه شناسی -دانشگاه تهران)‌؛‌
۴٫ دکتر حسین میرزایی (‌استادیار جامعه شناسی -دانشگاه تهران )؛
۵٫ دکتر سید محمود نجاتی حسینی (‌دکترا در جامعه شناسی و فلسفه سیاسی – مدیر بخش).