گزارش برگزاری نشست علمی آینده پژوهی محیط زیست ایران

گزارش برگزاری نشست علمی آینده پژوهی محیط زیست ایران

گزارش برگزاری نشست علمی آینده پژوهی محیط زیست ایران
در ادامه سلسله نشست های آینده پژوهی جلسه تخصصی آینده پژوهی محیط زیست ایران با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، دانشجویان و نمایندگان بخش های مختلف دولتی و خصوصی در روز سه شنبه 18 اردیبهشت 1397 در محل سالن کنفرانس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.
در ابتدای جلسه دکتر مهدی فتوره‌چی، مدیر گروه رسانه، فرهنگ و آینده‌پژوهی ضمن اشاره به سوابق درخشان موسسه و معرفی تاریخچه ی تاسیس این نهاد معتبر علمی و پژوهشی و با اشاره به گروه هایی که متناسب با تحولات و نیاز جامعه در سال های اخیر راه اندازی شده است، برنامه های آینده گروه را تشریح و بر ضرورت مطالعات جامع در زمینه ی آینده پژوهی تاکید کرد. در ادامه، سخنرانان مدعو مطابق برنامه به ارایه مطالب و یافته های خود پرداخته و در پایان پرسش و پاسخ برای هم افزایی اندیشه ها انجام پذیرفت.
دکتر احمد مهدیان، دانش آموخته¬ی دکتری مدیریت آینده پژوهی در آغاز این نشست، آینده پژوهی را مترادف آینده نگاری و به عنوان رویکرد جدید علمی برای نگرش به سوی آینده به جای نگاه های معطوف به گذشته تعریف کرد و این رشته را در برگیرنده طیفی از دانش های فیزیکی، زیست فناوری، علوم اجتماعی و انسانی با هدف ساخت آینده ای مطلوب و پایدار معرفی نمود. وی خاطر نشان کرد “مهمترین نقش آینده پژوهی با استفاده از ابزارهای مختلف روش شناختی، تبدیل رویاهای گذشته به واقعیت های فرداست و آینده پژوهان با برجسته نمودن ممکن ها و تصور کردن یک نگاه بلند مدت، سناریوهای جایگزینی را ارایه می دهند تا به ما بگویند که هم اکنون چه بایستی انجام داد”.
در ادامه دکتر احمد، آینده پژوه، ، کلان روندهای جهانی موثر بر تغییرات آب و هوا را از دو منشأ انسانی و طبیعی در چهار مجموعه شامل روند افزایش دی اکسید کربن، تغییرات چرخه زمین به دور خود از حیث زاویه و سرعت، شتاب تکنولوژی و تقاضای منابع ناشی از افزایش جمعیت، گروه بندی کرد و ضمن تشریح چالش های پیش روی تغییرات آب و هوا به ویژه آب شیرین و هوای پاک، در خصوص پیامدهای افزایش دمای زمین تا چهار درجه سانتی گراد، بالا آمدن یک متری سطح آب دریاها و تغییرات شدید آب و هوایی با تشدید بارش ها و خشکسالی و نیز آلودگی های ناشی از کربن در محیط و بروز بیماری های نوظهور توضیحاتی داد و در ادامه، به لزوم اتخاذ راهبردهایی از جمله ایجاد شهر های سبز، استفاده از آب شور دریا و بکارگیری انرژی پاک اشاره کرد.
در پایان، دکتر مهدیان براساس الگوریتم خلق ایده سناریو های آینده، دو پیشنهاد خلاقانه را برای دگرگونی محیط زیست با آرزوی ساخت یک محیط طبیعی پایدار به شرح زیر ارایه کرد:
1. تامین آب از طریق ایجاد رودخانه های هوایی متصل مابین اقیانوس ها و مناطق خشک و زمانبندی بارش های مصنوعی برای شهرها و آبیاری محصولات کشاورزی با استفاده از فناوری هوش مصنوعی ربات¬های مبتنی بر کامپیوترهای کوانتومی؛
2. مصرف دی اکسید کربن با خلق موجودات حاصل از ترکیبات جدید ماده و انرژی با دستکاری ژنتیکی ناشی از انقلاب بیولوژیک به صورت درختان سبزی که به طور خارق العاده و با سرعت رشد زیاد، کربن هوا را تبدیل به محصولات مفید می کنند؛ به گونه ای که در آینده حتی نیازمند تولید دی اکسید کربن باشیم.
سخنران دوم این نشست دکتر احد رضایان قیه باشی، فارغ التحصیل دکتری آینده پژوهی از دانشگاه تهران بود. وی آثار، نشانه ها و پیامدهای تغییر اقلیم در ایران را مورد بحث و بررسی قرار داد. وی در یک افق 30 ساله، یعنی تا سال 2050 میلادی تهدیدهای امنیتی ناشی از تغییر اقلیم را در مناطق مختلف کشور تشریح کرد. این آینده پژوه، خشک شدن دریاچه ها و فرونشست زمین را به دلیل برداشت های بی رویه از منابع آبی از جمله شواهد عینی مسأله مورد بحث دانسته و در ادامه، روندهای مختلف کاهش باران و افزایش دما را در مناطق مختلف کشور با توصیف رویدادهای حدی چون وقوع سیل و روزهای بسیار گرم و سرد را بر روی نقشه ایران نشان دادند. دکتر رضایان دانش آموخته ی آینده پژوهی، با استفاده از کاربردهای چرخ، آینده پیامدهای مختلف تغییر اقلیم را دسته بندی کرده و آثار امنیتی آن را بر روابط انسانی، اقتصادی و سیاسی جامعه بر آثار مهاجرتی، فقر و گسترش نارضایتی ناشی از کمبود آب، آلودگی هوا و بحران ریزگردها با ارایه چند راهبرد اولویت بندی شده ا ی چون توسعه انرژی¬های تجدید پذیر، فناوری¬های سازگار با محیط زیست، اصلاح الگوی مصرف و تقویت بخش خصوصی مورد تاکید قرار دادند.
علی احمدی، دانشجوی دکتری آینده پژوهی در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور هم در ابتدا با نمایش فیلمی از تغییرات روندی نقش کشورهای مختلف در تولید کربن طی چند صد سال اخیر نشان داد که انگلستان( از پیشتازان تولید دی اکسید کربن در قرن 18) در سال¬های اخیر جایگاه خود را به کشورهایی مثل آمریکا، چین و هند واگذار نموده است. این پژوهشگر مصرف انرژی و به تبع آن تولید کربن را نشانه ای از رشد اقتصادی با هدف افزایش رفاه و از سوی دیگر عامل کاهش کیفیت زندگی برشمرد. وی خاطر نشان کرد: براساس منحنی کوزنتس با رشد اقتصادی، ابتدا تخریب محیط زیست افزایش یافته و بعد از رسیدن به اوج رشد، بیشتر منجر به حفظ محیط زیست خواهد شد و از این رو کشورهای توسعه یافته به دنبال انتقال صنایع آلوده کننده خود به کشورهای با درآمد سرانه پایین هستند.، احمدی در پایان به توصیف مناقشات ما بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه در پیوستن به معاهده 2015 پاریس برای اقدام داوطلبانه در کاهش گازهای گلخانه ای و جلوگیری از افزایش بیشتر دمای کره زمین پرداخت.
سخنران پایانی این نشست مهندس جلیل سليمي دانشجوی دکتری آینده پژوهی دانشگاه امیر کبیر بود. وی با ترسیم میزان آب در دسترس بشر در مقایسه با کل منابع آبی دنیا با ارائه نمودارهایی نشان داد که بحران آب در مناطق مختلف دنیا به طور جدی در حال پیگیری است.
این پژوهشگر که به طور ویژه مطالعه ی خود را بر مسأله خشک شدن دریاچه ارومیه متمرکز کرده است با مقایسه منابع و مصارف حوزه آبریز این دریاچه با رژیم اشغالگر قدس نشان داد که با مدیریت درست منابع آب، این رژیم توانسته است علی رغم کمبود منابع آبی در مقایسه با حوزه آبریز دریاچه ارومیه به ازای مصرف آب کمتر به تولیدات اقتصادی بسیار بیشتری دست یابد.
این دانشجوی دکتری آینده، مهمترین علت بحرانی شدن آب را در مواجه با مسأله کمبود آب را، ناظر به چگونگی حکمرانی آب از سوی دولت ارزیابی کرد و پیشنهاد نمود تا برای برون رفت از این چالش سازمان های مردم نهاد در کنار بخش خصوصی و دولتی زمینه ی تقویت و ایجاد فضای مناسب برای فعالیت فعالان محیط زیست فراهم گردد.
در پایان جلسه نیز در پی پرسش و پاسخ و تضارب آراء و عقاید مختلف، حاضران در نشست ابراز امیدواری کردند تا با ترویج مباحث در سطوح مختلف در سطح جامعه با تغییر نقشه های فکری تصمیم گیران فردی و اجتماعی، آینده ای پایدار و مطلوب برای همه نسل ها فراهم گردد.