لزوم توجه به ابعاد جامعه شناختی شهرهای جدید

در خبرها آمده بود که شهرجدید هشتگرد با معضل بی آبی روبروست و تقریبا تمامی فعالیت های عمرانی به این سبب متوقف شده است. آب آشامیدنی هم از طریق تانکرهای آبرسانی تامین می شود. این یک نمونه کوچک از مسائلی است که شهرهای جدید در کنار مشکلاتی مانند اشتغال، مکان یابی، کمبود تاسیسات و تسهیلات با آن ها مواجه هستند. اما مساله مهمتر که نیازمند توجه جدی است، هویت و تشکیل اجتماع محلی در این دسته از شهرهاست. دانش جامعه شناسی به ما می گوید که روند تشکیل اجتماعات محلی و هویت یابی افراد از طریق آن ها نیازمند زمان طولانی است و لازمه آن یک بستر اخلاقی مبتنی بر اعتماد و همکاری است. سال ها زمان گذشته است تا هویت مشهدی، تهرانی و تبریزی شکل گرفته است و چارچوبی تعیین شده که افراد از طریق آن می توانند هویت یابی کنند و دست به عمل جمعی بزنند. شهرها فقط از کالبد مادی تشکیل نمی شوند و نیازمند عناصر معنوی و اجتماعی مانند اعتماد، شناخت، هنجارهای مشوق عمل جمعی و در یک کلمه «سرمایه اجتماعی» یا «ظرفیت اجتماعی» هستند. بنابراین در کنار برپا کردن ساختمان ها باید فکری هم برای زیربنای اجتماعی کرد تا هویت شهری شکل گرفته و اجتماعات محلی تشکیل شوند. وضعیت حاضر شهرهای جدید و طرح هایی مانند مسکن مهر نشان می دهد که به سبب غلبه اندیشه مهندسی و فنی، ضرورت های اجتماعی و مسائلی مانند همکاری و مشارکت ساکنان بایکدیگر جایگاهی در سیاست گذاری و برنامه ریزی برای این شهرها وجود نداشته است. برای پرهیز از مشکلاتی مانند بی هویتی، منعفت طلبی فردی و دستیبابی به مزایایی مانند شراکت شهروندی لازم است تا وزارت خانه ها و سازمان های مسوول شهرنشینی و شهرسازی در کشور مانند وزارت راه و شهرسازی و وزارت کشور به ابعاد و نیازهای اجتماعی شهرهای جدید اندیشه کنند و از ظرفیت های علوم اجتماعی بهره گیرند. موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی به عنوان پیش کسوت تحقیقات اجتماعی در کشور آمادگی خود را برای یاری رسانی در این زمینه اعلام می کند.

حسین ایمانی جاجرمی