ايده ايجاد بخش جامعه شناسي اسلام در موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران؛‌بيشتر ناشي از اهميتي است كه دانش هاي جامعه شناسي و اسلام شناسي براي فهم تخصصي و شناخت علمي پيوند دوسويه زيست جهان غربی و زيست جهان اسلامی وتبعات مثبت و منفي محتمل الوقوع آن دارند. اهميت ديگري كه اين ايده دارد به اين موضوع بر مي‌گردد كه اكنون هم جهان اسلام و هم جهان غرب، به نمايندگي از دو تيپ فرهنگي تمدني پر پيشينه ،‌براي يك ديگر به مساله‌اي براي سياست‌گذاري و مضموني براي كاوش علمي تبديل شده‌اند . از اين جهت نيز ‌ضروت مطالعه اين واقعيت از منظر جامعه شناسي دین ،‌كه دانشي مناسب وكارامد براي تحقق چنين هدفي است ،‌پيش و بيش از گذشته مهم قلمداد مي شود. به همين منوال نقش ،‌جايگاه ،‌كاركرد و ارتباط زيست جهان مسلمانان در فرايند جهاني شدن و مواجهه با روندهاي منتج از ان ، بويژه محلي شدن ، جهاني محلي شدن ، غربي شدن و مانند آن قابل تامل و دقت نظر علمي هستند. بنابراين اهميت تاثرگذار و سرنوشت ساز چنين واقعيت‌هاي جامعه شناختي و ديني در نسبت با جهان اسلام و جهان غرب نمي تواند از منظر موشكافانه جامعه شناسي و تخصص‌ها و رشته‌هاي متنوع آن ناديده گرفته شود. مجموع اين دغدغه‌هاي نظري و كاربردي و به علاوه خلأ‌هاي مطالعاتي و تحقيقاتي آن در ايران  در اين زمينه منجر به اين ايده شد كه بهترين و مناسب ترين ابزار علمي و دانشگاهي براي تحقق اهداف مزبور تدوين يك دستور كار پژوهشي مستمر تحت عنوان ايجاد بخش جامعه شناسي دین (با تأکید بر دین اسلام ) در اين موسسه است .
از اين رو در حال حاضر چند برنامه مطالعاتي و تحقيقاتي محوري در بخش جامعه شناسي دین تعريف شده است:
1. تحول اجتماعی در جهان اسلام ( با رويكرد جامعه شناسی تاریخی )؛
2. جهانی شدن و جهان اسلام ( با رويكرد جامعه شناسی سیاست فرهنگی )؛
3. دین و زندگی روزمره در جهان اسلام ( با رويكرد جامعه شناسی دین و مطالعات فرهنگی)؛
4. جهان اسلام و علوم انسانی اجتماعی مدرن ( با رويكرد فلسفه و تاریخ علم ؛ جامعه شناسی های شناخت و علم ؛ فلسفه علوم اجتماعی )؛
5. فقه اسلامی و شیعی و جامعه( با رويكرد جامعه شناسی دین و جامعه شناسی فقه )؛
6. اسلام و مفاهيم و سازه هاي اجتماعي( با رويكرد جامعه شناسي شناخت و دين )‌.
 
در این بخش چند وظیفه اصلي نيز ديده شده است :
1. انجام طرح‌های پژوهشی؛
‌2. برگزاری نشست‌های تخصصی؛
3. تالیف کتاب‌های علمی؛‌
4. انتشار ژورنال تخصصی.
 
اعضای اصلی این بخش عبارتند از :
1. دکتر سید ضیاِء هاشمی (‌رياست موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي )‌؛
2. دکتر محمد رضا جوادی یگانه (‌دانشيار جامعه شناسي دانشگاه تهران )‌؛
3. دکتر غلامرضا غفاری( ‌دانشيار جامعه شناسي -دانشگاه تهران)‌؛‌
4. دکتر حسین میرزایی (‌استاديار جامعه شناسي -دانشگاه تهران )؛
5. دکتر سید محمود نجاتی حسینی (‌دكترا در جامعه شناسي و فلسفه سياسي – مدير بخش).