«اجتماع مجازی» (Virtual Community) و مسائل مرتبط با آن همواره از دغدغه های مهم دنیای امروز بوده است. گرایش فزاینده به فضای مجازی در کشور ما نیز منجر به بروز نوع جدیدی از تعاملات روزمره و در نتیجه، برآمدن جامعه ای متفاوت از دوران پیشا-اینترنت شده است. بخش «مطالعات اجتماع مجازی» می کوشد تا با اتخاذ رویکردی علمی به این فضا برای فهم ابعاد گوناگون فرهنگی- اجتماعی برخاسته از ظهور اجتماع مجازی گام مهمی در جهت اهداف موسسه مطالعات اجتماعی ایران برای مطالعه و بررسی مسائل روز جامعه بردارد.
فضای آنلاین فرصتی تازه در مسیر توسعه فناورانه ایجاد کرد. پس از آن و با برآمدن شبکه های اجتماعی مجازی این امکان برای کاربران فضای مجازی فراهم شد تا از طریق تلفن های هوشمند یا کامپیوترهای شخصی خود به صورت همزمان و از طریق ساخت هویت جدید آواتاری با یکدیگر رابطه برقرار کنند و با مبادله اطلاعات، اجتماعی مجازی را بیافرینند تا در آن زندگی دوم خود را ورای محدودیت های دنیای واقعی با سرمایه ای جدید بنا نهند.
حضور فعال در این فضا شامل ساخت سطوحی از زندگی واقعی همچون برقراری ارتباط، ابراز عقاید، همدلی با دوستان، دریافت و ارسال انواع مختلف مطالب و واکنش به اخباری است که در فضای مجازی بر سر آن ها مباحثه و مناقشه برقرار است. از این حیث و به خاطر خصوصیت شبکه ای فضای رسانه های اجتماعی نظیر فیسبوک، توئیتر یا تلگرام می توان پیدایش نوعی از زندگی گروهی با عنوان اجتماع مجازی را تعریف کرد که شکل یک زندگی دوم را به خود گرفته است. اجتماع مجازی متضمن نوعی از زندگی ثانویه در مساحتی بین المللی ست که فشردگی زمانی و مکانی دارد. به همین حاطر است که اجتماع مجازی شاخصه ای از مدرنیته به حساب می آید که بازبینی در مختصات مرسوم جغرافیایی در برداشت از اصل مفهوم اجتماع را ملزم ساخته است.
رسانه های ارتباطی نوین امکانی تازه برای فراروی افراد از محدودیت های دنیای واقعی فراهم می کنند. شبکه های اجتماعی به کاربران این امکان را داده اند که هویت مجازی آنان چیزی بجز خود حقیقی آن ها باشد. هویت مجازی می تواند هم پوشانی هایی نیز با شخصیت واقعی فرد داشته باشد. این هویت جدید اغلب برای بازنمود جنبه های ویژه ای از هویت واقعی یا برساخت یک خود آرمانی در فضای مجازی ایجاد می شود. هویت آواتاری افراد در اجتماع مجازی می تواند مقدمه ای برای برساخت سرمایه ای جدید در ابعاد فرهنگی؛ اقتصادی؛ اجتماعی و نمادین در دنیای مجازی باشد که نوع جدیدی از سرمایه فردی را برای انسان مدرن می آفریند.
بخش «مطالعات اجتماع مجازی» با تبیین مفاهیم بنیادین فلسفی-اجتماعی فضای مجازی و تشریح روند ظهور و چرایی گسترش سایت ها و اپلیکییشن های ارتباطی در جامعه امروز ما، چنبه های گوناگون کارکردی و همچنین مسائل منفی برآمده از آن را با همکاری فرهیختگان علوم انسانی از جمله نخبگان داخلی و بین المللی حوزه های مختلف علوم اجتماعی تحلیل می کند. سرفصل های اصلی ما در این بخش جدید در ۴ زیر بخش پژوهشی فلسفه، جامعه شناسی، روان شناسی و اقتصاد در فضای مجازی تدوین خواهد شد. این بخش، مشتاقانه از ایده ها، مقالات و همکاری های علمی و پٰژوهشی علاقمندان به مطالعات فضای مجازی و فعالان فرهنگی و اقتصادی در عرصه سایبری استقبال می کند. امید است که با تاسیس این بخش جدید، گامی بلند در جهت شناخت بهتر اجتماع مجازی ایرانی برداشته شود.

مدیر بخش: دکتر یونس نوربخش؛ دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه تهران (ynourbakhsh@ut.ac.ir)
دبیر بخش: عباس فقیه خراسانی؛ پژوهشگر ارشد موسسه، دانشگاه تهران (abbas.faghih@ut.ac.ir)