در گزارشی که یونسکو هم‌زمان با نخستین سال فعالیت مؤسسه منتشر کرد، مؤسسه به‌عنوان نهادی آموزشی و پژوهشی معرفی شده است که از ابتدا آموزش علوم اجتماعی را با پژوهش‌های کاربردی درباره مسائل ایران پیوند می‌داد (یونسکو، 1959، 423-424). با توجه به اهمیت شرح کامل این گزارش یونسکو را می آوریم :
«مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، همچون دیگر مؤسساتی که اخیرا در دانشکده‌های مختلف دانشگاه تهران تأسیس شده‌اند، در آغاز سال تحصیلی 38-1337 تاسیس شد. این اقدام گواهی روشن بر فرآیند تغییرات سریع اقتصادی و اجتماعی ایران و نیازهای ناشی از این تحولات به نیروهای آموزش‌دیده است. همچنین نشان‌دهنده نقشی است که دانشگاه تهران قصد دارد در روند توسعه کشور ایفا کند و تلاش‌هایی که در این راستا در پیش گرفته است. از همان آغاز، مؤسسه موفقیت چشمگیری به‌دست آورد: حدود چهارصد دانشجو در آن ثبت‌نام کردند و بیش از دویست نفر به‌طور منظم در کلاس‌های آن حضور می‌یابند. دانشجویان در دو بخش تحصیل می کنند: بخش تکمیلی ویژه دارندگان دیپلم متوسطه که می‌خواهند یا هم‌زمان با تحصیلات عادی خود در این دوره‌ها شرکت کنند، یا دانش پایه‌ای مرتبط با حرفه خود کسب نمایند؛ و بخش تخصصی ویژه کسانی که دست‌کم دارای دانشنامه لیسانس دانشگاه هستند و مایل‌اند دانش گسترده‌ای در شاخه‌های گوناگون علوم اجتماعی کسب کنند. مؤسسه هم تشکیلاتی آموزشی است و هم مرکز پژوهشی. یکی از ویژگی‌های درخور توجه آن این است که از همان ابتدا تصمیم گرفت به‌جای محدود شدن به یک شاخه واحد از علوم اجتماعی، به همه شاخه‌ها بپردازد و آموزش‌ها را هماهنگ سازد. 
دروس مؤسسه شامل این موضوعات است: (آ) علوم پایه: جامعه‌شناسی عمومی، روان‌شناسی اجتماعی، اقتصاد، انسان‌شناسی، قوم‌شناسی، جمعیت‌شناسی و جغرافیای انسانی؛ (ب) روش‌شناسی: روش‌های تحقیق و آمار؛(پ) علوم کاربردی: جامعه‌شناسی روستایی، جامعه‌شناسی شهری و مسائل اجتماعی، اداری، اقتصادی، آموزشی و سایر مسائل ایران.
در چارچوب فعالیت‌های پژوهشی، مؤسسه چندین گروه کار عملی تشکیل داده است که هر دانشجو موظف است در یکی از آن‌ها شرکت کند. در سال تحصیلی 38-1337 شش گروه از این گروه ها در این زمینه ها فعال بودند: جامعه‌شناسی عمومی؛ جمعیت‌شناسی (مطالعه جمعیت‌شناسی جمعیت‌های ایران)؛ مطالعه کودکان در محیط خانواده؛ بررسی تحرک اجتماعی در ارتباط با تغییرات اجتماعی جاری کشور؛ جامعه‌شناسی روستایی؛ و جامعه‌شناسی شهری.
افزون بر این، با همکاری یک پژوهشگر فرانسوی، موسسه مطالعه شهر تهران (کارکردها و ساختارها، تحول نیازهای ساکنان در چارچوب زندگی شهری و مانند آن) را آغاز کرده است. این پژوهش در سال‌های آینده ادامه خواهد یافت و مطالعات دیگری نیز به‌محض در دسترس قرار گرفتن کارشناسان و پژوهشگران شایسته شروع خواهد شد.
کادر دائمی مؤسسه عبارت‌اند از: آقای صدیقی، استاد جامعه‌شناسی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، وزیر سابق و رئیس مؤسسه؛ آقای نراقی، استاد جامعه‌شناسی دانش سرای عالی، استاد انسان‌شناسی اجتماعی دانشکده ادبیات و مدیر مؤسسه؛ آقای راسخ، استاد دانشکده ادبیات و مدرس روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی؛ آقای کاردان، استاد دانشکده ادبیات و مدرس روان‌شناسی اجتماعی؛ آقای خواجه‌نوری، استاد روش‌های آماری؛ و آقای بهنام، استاد جمعیت‌شناسی.

مؤسسه همچنین از خدمات متخصصان وزارتخانه‌های مختلف- به‌ویژه سازمان برنامه- برای برگزاری دوره‌های نیم‌ساله بهره می‌گیرد. 
موسسه افزون بر فعالیت‌های اصلی یادشده، سخنرانی‌هایی با حضور دانشمندان ایرانی و خارجی برگزار می‌کند، نتایج تحقیقات ایرانی را منتشر می‌سازد و کتاب‌های خارجی سودمند برای گسترش علوم اجتماعی در ایران را ترجمه و منتشر می‌ کند. همچنین به نهادهای برنامه‌ریزی در زمینه تربیت کارشناسان یاری می‌رساند: از جمله در اردیبهشت ۱۳۳۸ سمیناری برای آموزش حدود پنجاه تکنسین جوان برگزار خواهد شد که قرار است در اجرای یک طرح آزمایشی توسعه در یکی از استان‌های کشور مشارکت کنند. به درخواست وزارت کشاورزی، مؤسسه هم‌اکنون مشغول بررسی مسائل زندگی روستایی، به‌ویژه مالیات بر زمین است. منابع مالی مؤسسه را دانشگاه از یک سو و از سوی دیگر سازمان برنامه و اهداکنندگان خصوصی و عمومی تأمین می‌کنند.
مؤسسه دو مجموعه انتشارات منتشر خواهد کرد: مجموعه نخست به نظریه‌ها و روش‌های علوم اجتماعی اختصاص دارد و مجموعه دوم به پژوهش‌های مربوط به مسائل اجتماعی معاصر ایران. 
هم‌زمان با تأسیس این مؤسسه، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران دوره کارشناسی (لیسانس) علوم اجتماعی را نیز راه‌اندازی کرد. 
دانشگاه با اتخاذ این سیاست هماهنگ، هدف آن داشته است که به‌تدریج سطح دانش نظری و عملی دانشجویان را ارتقا دهد و نسل‌هایی از روشنفکران تربیت کند که بتوانند توسعه در حال ترقی کشور خود را درک کنند و سرانجام آن را به‌دست گیرند».  

                                       
UNESCO. (1959). The Institute of Social Studies and Research. International Social Science Journal, 11(3), 423–424