امیر گودرزی | دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی توسعه اجتماعی دانشگاه تهران

مقدمه

جهان معاصر با مشکلات بسیاری مانند گرمایش جهانی، فقر، نابرابری درآمدی، پناهندگان، جمعیت سالخورده و بیماری‌های جدید روبرو است. بدیهی است که چگونگی حل این مشکلات، وظیفه‌ای چالش‌برانگیز برای رهبران در زمینه‌های ملی، منطقه‌ای و جهانی است. از آنجایی که دانشگاه‌ها معمولاً به عنوان مراکز رشد دانش و راه‌حل‌هایی برای ارتقای کیفیت زندگی در نظر گرفته می‌شوند، مهم است که بپرسیم چگونه دانشگاه‌ها می‌توانند به ساختن جهانی بهتر کمک کنند. در واقع، انتظار عمومی این است که دانشگاه‌ها باید دانشی تولید کنند که بتواند مشکلات زندگی واقعی را حل کند و در نهایت کیفیت زندگی را ارتقا دهد. بدیهی است که داشتن نیت خوب برای ارتقای رفاه کافی نیست. ما برای نشان دادن تأثیر به ارزیابی دقیق نیاز داریم.

مفهوم «مسئولیت اجتماعی دانشگاه» (USR) به عنوان یک حوزه از تحقیق و عمل دانشگاهی وجود دارد. وقتی به تجربیات دانشگاه‌های مختلف نگاه می‌کنیم، روش‌های مختلفی برای ترویج مسئولیت اجتماعی دانشگاه آشکار می‌شود. برخی از نمونه‌های ماموریت‌های مسئولیت اجتماعی دانشگاه عبارتند از: ایجاد جوامعی در داخل و خارج از دانشگاه که مسئولیت‌های اجتماعی را در ذینفعان مختلف ترویج می‌دهد؛ ترویج فعالیت‌هایی که اخلاقی، فراگیر و برای عموم مفید هستند؛ تأکید بر حفاظت از محیط زیست، پایداری و توسعه اجتماعی متوازن؛ ارتقاء رفاه و کیفیت زندگی مردم، به ویژه جمعیت‌های نیازمند و آسیب‌پذیر؛ و تعهد به ساختن جهانی بهتر. معمولاً این ماموریت‌ها از طریق آموزش، تحقیق و خدمات در جامعه دانشگاهی و با همکاری سایر نهادها انجام می‌شود.

 مسئولیت اجتماعی دانشگاه شامل طیف گسترده‌ای از اقدامات و فرآیندها است که به تسهیل همسویی بیشتر بین دانشگاه و نیاز جامعه به شیوه‌ای مناسب و با حس قوی اخلاق کمک می‌کند.

ابعاد اصلی مسئولیت اجتماعی دانشگاه‌ها.

1. آموزش مسئولانه: تربیت دانشجویانی با اخلاق، مسئولیت‌پذیر و آگاه و آموزش مهارت‌هایی مناسب  جامعه نه فقط تئوری
2. پژوهش کاربردی: انجام تحقیقاتی که مشکلات واقعی جامعه را حل کند
3. خدمت به جامعه: مشارکت در پروژه‌های اجتماعی آموزش، سلامت، محیط‌زیست و ارائه مشاوره تخصصی به مردم و سازمان‌ها
4.  حفاظت از محیط‌زیست: کاهش مصرف انرژی و آلودگی و آموزش توسعه پایدار
5. عدالت و دسترسی برابر: فراهم کردن فرصت تحصیل برای همه اقشار، حمایت از دانشجویان محروم

 مسئولیت اجتماعی دانشگاه در حال حاضر به طور جدی مورد نیاز است، زیرا جهانی شدن و اتکای بیش از حد به توسعه اقتصادی، بسیاری از بیماری‌های اجتماعی را ایجاد کرده است که دانشگاه می‌تواند با استفاده از دانش خود آنها را حل کند. «این رویکرد از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا جهانی شدن و به کارگیری مدل‌های نئولیبرال توسعه اقتصادی منجر به بحران‌های اجتماعی شده است که دانشگاه‌ها باید با ارائه راه‌حل‌های نوآورانه برای پیچیدگی مشکلات فعلی در سطوح ملی و منطقه‌ای به آنها پاسخ دهند.

نمونه‌هایی از دانشگاه های جهان که در حوزه مسئولیت اجتماعی فعالیت کرده‌اند:

دانشگاه‌ها باید ارجاعات به مسئولیت اجتماعی را در مأموریت، چشم‌انداز و استراتژی خود بگنجانند، به گونه‌ای که تأثیر واقعی بر تمام تصمیمات و فعالیت‌های آنها - مدیریت، یادگیری و تدریس، تحقیق، انتقال دانش و خدمات - داشته باشد و از این طریق توسعه پایدار جامعه و جهان را به پیش ببرد. دانشگاه‌ها مسئولیت دارند رفتارهایی را که با ارزش‌های عدالت، برابری، مسئولیت اجتماعی و پایداری سازگار است، در بین دانشجویان، اساتید، کارکنان و ذینفعان ترویج و تشویق کنند.

برای ترویج مسئولیت اجتماعی دانشگاه در دانشگاه‌ها، چندین دانشگاه از نقاط مختلف جهان، شبکه مسئولیت اجتماعی دانشگاه (USR) را تأسیس کرده‌اند. مستندسازی و به اشتراک‌گذاری تجربیات نهادی انواع مختلف دانشگاه‌ها و فراتر از مرزها می‌تواند به ویژه در این زمان نوآوری، جوشش و فعالیت رو به رشد، بسیار مؤثر باشد. می شود دانشگاه فقط محل آموزش و تحقیق نباشد، بلکه در قبال جامعه، محیط‌زیست و توسعه پایدار هم نقش فعال و اثرگذار داشته باشد. یعنی دانشگاه‌ها علاوه بر تربیت دانشجو، به حل مشکلات جامعه، ارتقای فرهنگ، عدالت اجتماعی و توسعه اقتصادی کمک کنند.

دربین دانشگاه های مختلف جهان این موضوع مورد توجه قرار دارد و در عین حال که دانشگاه های معتبر مثل: آکسفور، هاروارد، MIT، شیکاگو، کمبریج و ... در این مورد تحقیقاتی انجام داده اند با این حال دلیل انتخاب دانشگاه های انتخاب شده درخشش و نتبجه بخش بودن فعالیت ها بوده است.

تجربیات دانشگاه های آمریکا

دانشگاه تافتس Tufts University

راهبردهای اولیۀ تافتز برای تقویت مشارکت شهروندی و مسئولیت اجتماعی عبارت اند از: ترویج تفکر شهروندی فعال ازطریق برنامۀ درسی و فوق برنامه، تقویت رهبری جمعی در تمامی ذینفعان، برقراری ساختار سازمانی تخت، و همکاری و مشارکت در جنبش آموزش عالی. محور کلیدی تلفیق نگرشها و مهارتهای شهروندی فعال در برنامه های درسی و اقدامات فوق برنامه برای خلق شبکه ای از تجارب و فرصت هاست. بیش از نیمی از دانشجویان دورۀ کارشناسی، در ارائۀ خدمات اجتماعی یا دیگر فعالیتهای مشارکت شهروندی به کار گرفته میشوند. هدف نهایی این است که همۀ دانشجویان، در زمینۀ انجام خدمات اجتماعی تجربه داشته باشند. به موازات گسترش وسعت فعالیتهای مشارکت شهروندی، رویارویی دانشجویان با تجارب ارائۀ خدمات اجتماعی امکانپذیر است. این امر، به اثر مطلوب روی دانشجویان و تغییرات فرهنگی منجر میشود.

پروژه کتاب خوانی: در پروژه کتاب خوانی هر سال یک کتاب جدید انتخاب می شود که  نشان دهنده  مسائل اجتماعی و من محرک پژوهش در خصوص اقدامات اجتماعی  باشد. این کتاب در میان تمام دانشجویان جدید الورود توزیع می شود. در هفته  آغازین سال تحصیلی دانشجویان به صورت گروهی درباره كتاب بحث   میکنند و نویسنده کتاب برای سخنرانی به دانشگاه دعوت می شود.

آمریکای جنوبی

دانشگاه سائوپائولو University of São Paulo

هويت برنامه های فرهنگی در دانشگاه سائوپائولو، از تركيب فضاهاى متنوع نهادى شكل گرفته است. در اين دانشگاه، اقدامات در ذيل معاونت هاى مختلف در مقاطع كارشناسى و تحصيلات تكميلى انجام مى شود. واحد فرهنگى و فوق برنامة دانشگاه، قابليت ايجاد فضاى گفت وگو در دانشگاه و با جامعه را، از طريق اجراى انواع مختلف پروژه ها (عمدتاً آموزشى و يژوهشى) دارد. به دليل بيچيدگى وتشابه اقدامات و دخالت واحدهاى مختلف در ادارة امور، سنجش اقدامات و محصولات اين حوزه با بيچيدكى هاى خاص خود مواجه است.

هدف اصلی واحد فرهنگی و فوق برنامة دانشگاه سائوپائولو، توسعه و بهبود مسئوليت اجتماعى از طريق ارائة خدمات آموزش عالى باكيفيت به اجتماعات محروم جامعه و همچنين توجه ويژه به دانش آموزان مدارس دولتى است. مدارس دولتى در سائو پائولو با مسائلى از قبيل كسرى بودجه، كمبود منابع، كمبود فضاى آموزشى و ناكارآمدى نيروى كار مواجه اند.

• اجراى برنامة اينكلوسب١ (يک برنامة ادغام اجتماعى كه ازطريق آن حق امتياز ويژه (١٥درصد امتياز كل) براى دانش آموزان مدارس.

• اجرای برنامة پاسوسب٢ با هدف حمايت از دانش آموزان مدارس دولتى (افزايش آگاهى دانش آموزان مدارس دولتى نسبت به شرايط و فرایند پذيرش دانشجو در دانشگاه سائوپائولو)؛

• بررسى مدارك دانش آموزان مدارس دولتى به صورت رايگان.

علاوه بر اين خدمات كه دانشگاه سائوپائولو در چارچوب مسئوليت اجتماعى به دانش آموزان مدارس دولتى ارائه داده است، اين دانشگاه به منظور رسیدگی به نابرابری ناشى از روابط قومى و قبيله اى نيز به دنبال توسعة ابزارهاى پذيرش عادلانه بوده است. در فرايند بررسى درخواست هاى ثبت نام در دانشگاه سائوپائولو، به ميزان هر درصد كل امتياز به نمرة آفريقايى تباران و بوميان اضافه مى شود. البته اين ميزان، براى آفريقايى تباران و بوميان كه دانش آموز مدارس غيردولتى بوده اند ٢٠ درصد است.

آفریقا

دانشگاه پرتوريا  University of Pretoria 

مشاركت اجتماعی به فعالیتی چند رشته ای تبديل شد که در آن، جامعه از منابع فكرى متنوع موجود در دانشگاه بهره مند مى شود. پروژة بسا ما کوگو نمونه ای بارز در این زمينه است كه با همکارى افراد از رشته های الهيات و مهندسى انجام شد. هدف اين پروژه، كاهش آلودگى هوا از طريق بهبود فرایند احتراق زغال سنگ بود. اين پروژه، فرصتهای جديدی را برای يادگيرى، پژوهش و شناخت چند بعدى مسائل، هم در داخل محيط دانشگاه و هم در فضاى پيرامونى آن فراهم ساخت. مثال ديگر در اين زمينه تأسيس درمانگاه نوزادان آسيب پذير براى ارائة خدمات مشاوره اى به خانواده هاست. هدف اين درمانگاه، ارائة خدمات تخصصى در زمينة مسائل ارتباطى و اجتماعى كودكان و نوزادان بود. اين خدمات همچنين در قالب آموزش و پشتیبانی والدين و يا پرستاران ارائه مى شود.

شرح وظايف واحد مشاركت اجتماعى در دانشكاه پرتوريا ارائه شده است:

• بررسى و شناسايى محل هاى مناسب براى آموزش دانشجويان؛

• بارگذارى مشخصات محل هاى يادگيرى و فرصت هاى موجود روى سامانة مديريت مشاركت اجتماعى و ثبت نام دانشجويان براى اقدامات داوطلبانه؛

• مشورت مداوم با اعضاى هيئت علمى و مديران دانشگاه؛

• ارائة خدمات مشاورهاى به دانشجويان و اعضاى هيئت علمى كه متقاضى انجام اقدامات داوطلبانه اند؛

• يكپارچه سازى اقدامات داوطلبانه با برنامة درسى درجهت اهداف توسعة پایدار؛

• توسعة ارتباط مستمر با سازمانها و نهادهاى جامعه از قبيل مدارس، خانه هاى سالمندان، يتيم خانه ها، شركتها و غيره؛

• حل مشكلات يا درگيرى هايى كه ممكن است بر ارتباط ميان دانشگاه و طرفين همكارى در سطح جامعه تأثير منفى داشته باشد؛

• تدارک وادارة سيستم حمل و نقل براى دانشجويان و كارمندان؛

• پايش مشاركت اجتماعى در محل هاى انجام اقدامات داوطلبانه؛

• شناسایى فرصت های جديد؛

• ارزيابى مشاركت اجتماعى به عنوان يك اقدام عملى؛

• ارزيابى و بيگيرى مسائل جارى در طول سال.

استرالیا

دانشگاه نيوساوت ولز   University of New South Wales 

در دانشگاه نيوساوت ولز حس مسئوليت اجتماعى دانشجويان، ازطريق برنامه آموزش رهبرى وبرنامة اسپاير دانشگاه پرورش مى يابد. هردوى اين برنامه ها قبل از تدوين سند راهبرد ٢٠٢٥ در دانشگاه نيوساوت ولز استقرار يافته بودند. به كاركيرى دانشجويان در اقدامات داوطلبانه، مؤلفة كليدى اين برنامه ها (كه به سرپرستى هيئت علمى دانشكاه طرح و توسعه يافته اند) به شمار مى رود.

با وجود این، برنامه های مذکور، از رویکردهای متفاوتی پیروی می کنند. رویکرد اول این است كه اقدامات آسان باشد تا تعداد بيشترى از دانشجويان امكان مشاركت داشته باشند. در رويكرد دوم، ارائة خدمات داوطلبانه به صورت فشرده و با حجم كارى بيشتر انجام مى شود؛ از اين رو، در رويكرد دوم تعداد كمترى از دانشجويان قادر به همكارى اند.

برخلاف آموزش مبتنى بر خدمت كه در چارچوب برنامة درسى قرار می گیرد و جزئی از واحدهاى درسى است، برنامة آموزش رهبرى در خارج از برنامة درسى به عنوان واحدهاى درسى براى اخذ مدرك دانشگاهى محسوب نمى شود. با وجود اين، اين برنامه، بخشى ارزشمند در زمينه تجربيات دانشجويی محسوب مى شود؛ از اين رو، ميزان فعاليت دانشجويان در اين برنامه به طور رسمى در سامانة ادونتيج دانشگاه نيوساوت ولز ثبت مى شود. سامانة ادونتيج سامانهاى است كه دانشگاه نيوساوت ولز ازطريق آن فعاليت هاى فوق برنامهاى دانشگاه را به رسميت مى شناسد و به آن اعتبار مى بخشد. اين فرايند اعتباربخشى باعث افزایش اهمیت یادگیرى در فضاى غيردانشگاهى، از طريق مشاركت دانشجويى در توسعة حرفهاى و اقدامات داوطلبانه مى شود. فعاليت هاى معتبر، در گواهى فارغ التحصيلى آموزش عالى استراليا درج خواهد شد. تمامى دانش آموختگان دانشگاههاى استراليا اين گواهى را دريافت مى كنند. گواهى فارغ التحصيلى آموزش عالى استراليا اين امكان را فراهم مى آورد كه همة دستاوردهاى دانشگاهى و غيردانشگاهى دانشجويان بعد از فارغ التحصيلى در اين گواهى ثبت شود. هدف اصلى اين است كه به تحرك و شناخت حرفه اى فارغ التحصيلان استرالیایی در بازارهاى روبه رشد جهانی كمك شود.

براى دانشگاه نيوساوت ولز همكارى با سازمان هاى اجتماعى به منظور پرورش حس مسئوليت اجتماعى دانشجويان حائز اهميت و ارزش فراوان است.

اروپا

دانشگاه منچستر University Of Manchester

دانشگاه منچستر با تكيه بر ميراث ديرينه مشاركت اجتماعى خود، اولين دانشگاه انگلستان است كه مسئوليت اجتماعى را به عنوان يک هدف راهبردى مهم برگزيده است. مسئوليت اجتماعى، بخش مهم راهبرد سه گانه دانشگاه منچستر و هم تراز اهداف بلند مدت اين دانشگاه - ارائة خدمات آموزشى و پژوهشى در سطح جهانى - به شمار مى رود. مسئوليت اجتماعى در دانشگاه منچستر اين گونه تعريف شده است: ((ايجاد تغيير در رفاه محيط زيستى و اجتماعى اجتماعات و جامعة بزرگ تر ازطريق آموزش، پژوهش، مشاركت و عمل)). دو هدف پروهش و آموزش، در پاسخ به سؤالٍ ((ما در چه چيزى خوب هستيم؟)) تنظيم شده است، درحالى كه به نظر مى رسد.

هدف مسئولیت اجتماعی، در پاسخ به سؤال بنیادى ترِ (ما برای چه چيزى خوب هستيم؟)) تعريف شده است. دانشگاه منچستر، از طريق برنامهای پنج هدفی، براى اجرایى سازى مسئوليت اجتماعى پيشگام شده است:

هدف ١: پژوهش مؤثر: اينكه پژوهش هاى دانشگاهى، در جامعه تغيير مثبت ايجاد كند.

هدف ٢: فارغ التحصيلان مسئول از لحاظ اجتماعى: اينكه دانشجويان و فارغ التحصيلان دانشگاه، مسئوليت هاى محيط زيستى و اجتماعى را بياموزند.

هدف ٣: مشاركت اجتماعى: اینكه دانشگاه با افراد و سازمانها براى ايجاد تغيير در جوامع محلى و جامعة گسترده تر همكارى كند.

هدف ۴: فرايندهای مسئولانه: اینكه فرایندهای تجاری و سياست هاى دانشگاه، فراهم آورندة منافع اجتماعى باشد.

هدف ۵: پايدارى محيط زيستى: اينكه اقدامات، پژوهشها و آموزش دانشگاه، در چارچوب و تعهد به پايدارى محيط زيست انجام شود.

این پروژه، جایزة بهترین طرح مشارکتی را از مرکز همکاری ملی برای مشاركت عمومى و جايزة ايجاد تغيير در سطح همكارى جامعة محلى با دانشگاه منچستر را از دانشگاه منچستر دريافت كرده است. در مراسم اهدای جوايز، مدير ((مؤسسة منچستر برای پژوهش مشاركتى درزمينه پيرى جمعيت)) اين پروژه را نمونة بارز ايفاى نقش مسئوليت اجتماعى دانشگاه ازطريق پژوهش دانست.

آسیا

دانشگاه حيفا University of Haifa

(برنامه فلگشيپ: رويارويى با انزواى اجتماعی و ترویج همبستگی»

برنامة فلكشيب دانشگاه حيفا، يك نوع همكارى جامعه و دانشگاه ميان جوامع منزوى و دانشگاه در حيفاى شرقى است. سه هدف بلندمدت اين برنامه شامل كاهش سطح تضاد، بهبود همبستگى ميان گروههاى مختلف جامعه و فراهم سازى شرايط ادغام گروه هاى منزوى در كالبد اصلى جامعه است. برنامة فلگشیپ، يک طرح نهادى و ميان رشتهاى است كه ازسوى سطوح بالاى مدیريت دانشگاه (حوزة مديريت دانشگاه) پشتيبانى مى شود؛ از اين رو، اعضاى هیئت علمی، دانشجويان و كاركنان در تمامى گروه ها و دانشكده هاى دانشگاه مى توانند در اقدامات جامعه محور در داخل و خارج محيط هاى دانشگاهى حضور داشته باشند. برنامه فلگشیب قصد دارد يک همكارى پايدار با مقامات محلى، مراكز اجتماعى، سازمان هاى غيردولتى و شهروندان دچار انزواى

اجتماعى برقرار سازد.

برنامه با حمايت كميتة برنامه و بودجة شورای آموزش عالی، وارد فاز اجرايى شد. كميتة برنامه و بودجة آموزش عالى، دانشگاه ها و دانشكده ها را به تقويت همكارى هاى جامعه و دانشگاه و توسعه دوره هاى مشاركت شهروندى ترغيب مى كند. در اين دوره ها كارهاى ميدانى دانشجويان در برنامه هاى درسى با اجتماعات محروم آميخته مى شود. دانشگاه حيفا در برنامة همكارى فلگشيپ، به منظور ايفاى نقش يگانه دانشگاه در انجام پزوهش هاى خلاقانه دربارة جامعه و ترويج ارزش هاى والاى تنوع فرهنگى و مشاركت اجتماعى طراحى شد. مدل اجرايى اين برنامه، بر چهار اقدام كلى استوار است: اولين مورد، دوره هاى مشاركت شهروندى است كه کلاس های درس را با كار ميدانى تركيب مى كند. در اين دوره ها امكان انجام اقدامات جامعه محور در كنار آموزش هاى علمى در گروه هاى مختلف مانند مددكارى، تتاتر، موسيقى و آموزش براى دانشجويان فراهم مى شود. دومين نوع اقدامات، به منظور افزايش و تسهيل دسترسى شهروندان به دانش از طريق برنامة ((دانشگاه در جامعه)) انجام مى شود. از طريق اين برنامه، اعضاى هيئت علمى دانشگاه، در برنامه ريزى و برگزارى دوره هاى آموزشى براى شهروندان و مسئولان اجرايى همكارى دارند. طراحى اين دوره ها، براساس نيازهاى اجتماعى و مطابق نظر فعالان و متخصصان انجام مى شود. دوره هاى آموزشى در واقع اقدام براى بهره بردارى از دانش توليد شده و ايجاد تغيير در شرايط جامعه اند. سومين حوزة عمل اين برنامه، انجام پروژه هاى جامعه محور است. محققان دانشگاه حيفا به منظور افزايش سطح كارآفرينى در جامعه، از پروزه هاى اجتماعى كه با هدف مقابله با طرد اجتماعى و بهبود ادغام اجتماعى گروههاى مختلف در جامعه  انجام می شوند.

برنامه ها در قالب پروژه های چند رشته ای انجام شد که موارد زیر را دربرمی گیرد:

• ارزيابى نيازهاى آموزشى و پرورشى براى گروه هاى داوطلب؛

• مهارت هاى زندكى و اشتغال افراد معلول كه مسائل مربوط به ورود افراد معلول به جامعه و محل كار را پوشش مى دهد؛

• استفادۀ پايدار از منابع طبيعى تجديد پذير در جوامع روستايى و ادغام حفاظت محيط زيست در برنامه هاى توسعه؛

• توجه ویژه به حوزة آموزش: آموزش بزرگ سالان، تسهيل يادگيرى، توسعة برنامه درسى، سياست و سياست گذارى، آموزش بهداشت و توسعۀ پایدار؛

• حمايت از كودكان و خانواده: كودک در خانواده، ناتوانى در دوران كودكى، تسهيلگرى در مسائل خانواده، بهبود سطح اجتماعى

خانواده، تدوين و توسعة دانش نظرى وامور خانواده وتغيير و تحولات در جامعة آفريقاى جنوبى.

دانشگاه کیوتو      Kyoto University 

پرورش افراد توانمندِ دارای تفکر جهانی در مقیاس محلی: آموزش مبتنی بر خدمت در دانشگاه کیوتو

دانشگاه كيوتو، سياست كليدى خود را بر اساس آزادى عمل و هماهنگى در چهار حوزة ١) يژوهش، ٢) آموزش، ٣) ارتباط با جامعه و4) مديريت، وتنظيم

اين جهار حوزه به عنوان اهداف كلی دانشگاه تعريف كرده است؛ به اين ترتيب، دانشگاه قصد دارد با حل مسائل متعدد جامعه، به همزيستى هماهنگ جامعة جهانى كمك كند، چرا كه از ابتدا نيز توسعه و تداوم جوّ ليبرالى جامعة جهانى، ريشه در دانشگاه داشته است.

طرح هاى جامعه محور دانشگاه كيوتو، به عنوان فاز دوم برنامة ميان مدت و برنامة سالانة اين دانشگاه تعريف شده است. اهداف اين طرحها عبارت اند از: ١) فراهم سازى فرصت كسب تجربه در زمينه هاى آكادميك براى نسل جوان و شهروندان محلى، ٢) ارتقاى سطح همكارى ها به منظور كمك به توسعة فرهنكی، هنری و صنعتی توكيو، ٣) تجزيه وتحليل و به كارگيرى نتايج حاصل

از پژوهش های انجام شده در دانشگاه وحفظ حق مالكيت معنوى و ٢) ايجاد يك سيستم ارزيابى استادان به نحوى كه مؤلفة مشاركت اجتماعى براساس اهداف و راهبردهاى دانشگاه مورد توجه ويژه قرار گيرد.

دانشگاه پكن Peking University

اقدامات دانشگاه پكن در ايفاى مسئوليت اجتماعی براساس پیادە سازی مسئولیت اجتماعی دانشگاه های مدرن. براساس رويكرد اقدامات بنيادى برای دستيابى به راهبرد مسئولیت اجتماعی دانشگاه، توانمندسازى استادان و دانشجويان در زمينة ايفاى مسئوليت اجتماعى به صورت مستقل، تصميم گيرى درخصوص چگونگى آن و پاسخ به بيامد اعمال خود لازم و ضرورى است. آگاهى از مفهوم مسئوليت پذيرى بايد در طول دوران تحصيل در دانشجويان ايجاد شود. آگاهى دانشجويان و استادان و همچنين توانايى آنها در زمينة ايفاى مسئوليت اجتماعى بايد از راههاى مختلف بهبود يابد.

دانشگاه پكن مسئوليت اجتماعى را در زندگى و مطالعات دانشجويان القا مى كند و دانشجويان ازاين طريق از فرهنگ غنى دانشگاه پكن تأثير مى يذيرند. مسئوليت اجتماعى يكى از ارزش هاى اجتماعى هر فرد است و شكل گيرى آن، از مؤلفه های سیاسى، اقتصادی و فرهنگى محيط تأثير مى پذيرد . مفهوم ((آموزش جامع))، در تعاملات محيط كلان و حس مسئوليت اجتماعی افراد شكل گرفته است.

دانشگاه پكن براساس قوانين آموزشى و نظر به مقتضيات زمان، ((آموزش عملى)) را در كنار آموزش علمى مسئوليت اجتماعى، به عنوان فلسفة آموزشى خود برگزيده است. به منظور بهبود آگاهى ها و ايفاى مسئوليت اجتماعى و پرورش استعداد دانشجويان، دانشگاه پكن با توجه به تفاوت هاى دانشجويان در رده هاى مختلف درجهت تحقق اهداف گام بر مى دارد. در اين دانشگاه، فرصت هاى مختلفى براى مشاركت دانشجويان از قبيل برگزارى دوره هاى عملى، نوآورى و يژوهش علمى، فعاليت هاى اجتماعى، خدمات داوطلبانه، آموزش داوطلبانه، كارآفرينى و استخدام، فعاليت هاى خارج از كشور و غيره فراهم شده است؛ براى مثال، دانشكاه پكن، دانشجويانِ سال دوم را كه به خوبى با زندكى دانشجويى سازگار شده اند، ترغيب مى كند تا در فعاليت هاى اجتماعى مشاركت فعال داشته باشند و از اين طريق جامعه را بهتر بشناسند؛ دانشجويانى را كه از رشته انتخابى خود اطمينان دارند، به مشاركت در آموزش و پژوهش علمى هدايت مى كند.

دانشگاه صنعتی هنگ کنگ  The Hong Kong University of Science and Technology

الف) در دانشگاه صنعتى هنگ كنگ، همايش مسئوليت اجتماعى دانشگاه را براى ترويج مفهوم مسئوليت اجتماعى دانشگاه و فراهم سازى فضاى تبادل نظرات در زمينة چالش ها و فرصت هاى پيش رو و بحث درخصوص راهبردهاى اجرایی برگزار كرد. دومين همايش با هدف توسعه پژوهش هاى مرتبط با مباحث نظرى، مدل ها و ابزارهاى مسئوليت اجتماعى به ميزبانى دانشگاه صنعتى هنگ كنگ و دانشگاه پكن و سومين همايش مسئوليت اجتماعى دانشگاه نيز در يكن و از سوى انجمن پكن برگزار شد.

ب) به منظور ترويج و بهبود پايبندى بنگاه هاى اقتصادى به مسئوليت اجتماعى و پايدارى كسب و كار در هنگ كنگ، گروه مديريت و بازاريابى دانشگاه صنعتى هنگ كنگ و شوراى بهره ورى هنگ كنگ، شاخص پايدارى شركت های كوچک مقياس را تدوين كردند.

ج) گروه هاى آموزشى مختلف، موفق به برگزارى همايش پايدارى خون در محيط دانشگاه با همكارى مركز انتقال خون هنگ كنگ و دانشكدة پرستارى تأسيس شد.

و) هتل آموزشی و پژوهشی دانشگاه صنعتى هنگ کنگ با هدف مقابله با گرسنکی و هدر رفت غذا در برنامه های اهدای غذا به نيازمندان مشاركت دارد.

د) دانشگاه صنعتى هنگ كنگ، واحدهايى را به ارائه خدمات عمومى و بهبود كيفيت زندگی گماشته است: مركز بينايى سنجى، مركز بهداشت، مركز مشاورة بهداشت تلفنى، مركز توان بخشى، مركز ترجمه وواحد گفتاردرمانى.

٥) دانشگاه صنعتى هنك كنك ازسال ١٩٧٣ تاكنون ٥٨ رويداد اهدای خون را سازمان دهی کرده است.  واحد انتقال خون در محيط دانشگاه با همكارى مركز انتقال خون هنگ كنگ ودانشكدة پرستارى تأسيس شد.

دانشگاه صنعتى هنگ كنگ در سال ٢٠١٥ كميتة هدايت مسئوليت اجتماعى دانشگاه را با چهار هدف اصلى تشكيل داد:

الف) ترويج فرهنك مسئوليت اجتماعى و تعهد به آن در برنامه ريزى ها و فرايندهاى توسعة آموزش، پژوهش، انتقال دانش و ديگر اقدامات دانشگاه؛

ب) تنظيم راهبردها و تصويب طرح هاى مرتبط با مسئوليت اجتماعى دانشكاه؛

ج) بهبود هماهنگى و هم افزايى اقدامات مسئوليت اجتماعى دانشكده ها و گروه‌هاى آموزشى مختلف؛

د) بررسى و ارزيابى سالانة اقدامات و دستاوردها در زمينه مسئوليت‌ اجتماعى دانشكاه و شناسايى چالشها و فرصت هاى پيش رو.

نتیجه

بررسی تجربه مسئولیت اجتماعی دانشگاه‌های جهان نشان می‌دهد که محورهایی مانند: ترویج فعالیت‌هایی که اخلاقی، فراگیر و برای عموم مفید هستند؛ و تأکید بر حفاظت از محیط زیست، پایداری و توسعه اجتماعی متوازن؛ ارتقاء رفاه و کیفیت زندگی مردم، به ویژه جمعیت‌های نیازمند و آسیب‌پذیر؛ و تعهد به ساختن جهانی بهتر. معمولاً این ماموریت‌ها از طریق آموزش، تحقیق و خدمات در جامعه دانشگاهی و با همکاری سایر نهادها انجام می‌شود.

با توجه به اینکه ما هم در کشورمان یک سری هاب‌هایی داریم که می‌تواند از این تجربیات استفاده شود، پیشنهاد این است که، این ماموریت‌ها از طریق آموزش، تحقیق و خدمات در جامعه دانشگاهی و با همکاری سایر نهادها انجام می‌شود. با توجه به اینکه جهان با چالش‌های عظیم اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی روبرو است، مسئولیت اجتماعی به نظر می‌رسد مسیری بالقوه به سوی راه‌حل نیز باشد. علاوه بر این، گسترش سیستم آموزش عالی و گسترش سریع ارائه خدمات آموزشی آنلاین، فرصتی به موقع برای دانشگاه فراهم می‌کند تا بر زندگی عمومی تأثیر بگذارد. بنابراین، USR، با تمرکز بر همسویی بین رویه‌های آموزشی در دانشگاه‌ها و نیازهای اجتماعی، به شدت و به موقع مورد نیاز است.